تدوین الگوی ارزیابی عملکرد
با توجه به تغییر رسالت دانشگاهها و حرکت به سمت تعالی سازمانی، پژوهش حاضر به منظور ارایه الگویی مناسب برای ارزیابی عملکرد استراتژیک مدیران دانشگاهها بر اساس شاخص های تعالی سازمانی انجام گرفته است.
بررسی رویکردهای مختلف نسبت به ارزیابی عملکرد استراتژِیک بیانگر آن است که نظام ارزیابی باید متناسب با رشد و توسعه سازمانها بوده و پاسخگوی ابعاد متنوع و متعدد آنها باشد. در آینده دانشگاهها برای بقا، دائماً با رقباي داخلي و خارجي بسياري مواجه خواهند بود. آنها مجبورند اين واقعيت را بپذيرند كه گزينههاي زيادي براي جلب مشتريان وجود دارد و اينكه بايد به منظور كسب يك سري ارزشها، در ارايه خدمات يا بهترين كيفيت كوشا باشند. به خاطر افزايش رقابتهاي جهاني و بهبود ارتباطات، انتظارات دانشجويان رشد چشمگيري داشته است، از آنجا که استفاده از الگوهای تعالی سازمان براي اجراي مديريت كيفيت جامع در سازمانها ابزاري قوي براي حفظ مزيت رقابتي از طريق جلب انتظارات مشتريان در سطح جهانی می باشد، استفاده از شاخص های آنها که متناسب این تغییرات می باشد می تواند به عنوان الگویی جهت ارزیابی عملکرد دانشگاهها به کار گرفته شود، بنابراین ضرورت استفاده از الگوهایی که بتواند عملکرد مدیریت را در سطوح کلان و استراتژیک ارزیابی نماید؛، بیش از هر زمان دیگر احساس می شود(ابیلی،1380). البته در مسير تعالي و دستيابي به تعالي سازماني، استفاده و بكارگيري الگو و روشهاي مناسبي براي تعالي و ايجاد مكانيزم و ارزيابي آن امري ضروري است. الگوهای تعالی سازمانی با تاکید بر پایه ارزشهای بنیادی همچون نتيجه گرائي، مشتری مداری، رهبري و ثبات در مقصد و اهداف، مديريت بر مبناي واقعيتها و فرآيندها، مشاركت و توسعه منابع انساني، يادگيري، نوآوري و بهبود، توسعه مشاركتها و مسئوليت اجتماعي سازمان، یک نگاه سیستمی و همه جانبه به عملکرد مدیریت در سطح استراتژیک دارد.
2 - سئوال تحقیق
با چه شاخصهایی می توان عملکرد مدیریت دانشگاهها را در سطوح استراتژیک مورد ارزیابی قرار داد؟
اعتبار شاخصهای ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی از دیدگاه روسای دانشگاهها چگونه است؟
آیا روش تحلیل پوششی داده ها می تواند الگویی را با توجه به شاخص های تعالی سازمانی برای ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهها ارایه دهد؟ چگونه؟
3 – پيشينهي پژوهش
3 – 1 – مبانی نظری مدیریت استراتژیک در آموزش عالی
ريچارد و نسيل[1] استراتژي را «منبع انسجام يك سازمان در هدايت مديران مياني در تعيين مسير خود براي تحقق هدفها و ايجاد فضاي تعهد مشترك درباره برنامه ها و حركت به سوي موفقيت» ذكر كرده اند. (ايگورانسف، 1375)
ديويد[2] نيز استراتژي را ابزاري معرفي مي كند كه شركت مي تواند بدان وسيله به هدف هاي بلند مدت خود دست يابد. استراتژي ها مي توانند به صورت هاي گوناگوني نظير گسترش فعاليت در سطح جغرافيايي، تنوع بخشي به فعاليت ها، خريد شركت ها ديگر و ... باشند. (ديويد، 1382)
مفهوم استراتژی در دنیای پر تحول هزاره جدید متاثر از «محدودیت منابع» و «فضای شدید رقابتی» است و رویکرد استراتژیک این امکان را فراهم می کند تا با شناخت مسائل اصلی و محدودیت منابع چگونه می توان برای تحقق اهداف با بالاترین منافع در مقابل رقیب پیروز شد. ماهیت استراتژی تشخیص فرصتهای اصلی و تمرکز منابع در جهت تحقق منافع نهفته در آن است. فلسفه استراتژی نشان می دهد که درون مایه اصلی استراتژی «فرصت ها» است. زیرا بدون دست یابی به فرصت های استراتژیک، منافع استراتژیک در کار نخواهند بود. (غفاریان، 1380، ص 43)
بكارگيري مفهوم راهبرد[3] در آموزش عالي، از اواخر دهه 1970 آغاز شده است. در آمريكا انتشار كتاب «كلر»[4] تحت عنوان «راهبرد آموزشي: انقلاب مديريت در آموزش عالي آمريكا[5] آغاز توجه جدي به مباحث مديريت استراتژيك در آموزش عالي به شمار مي رود. بعد از سال 1983 كاربرد مديريت استراتژيك در حوزه هاي مختلف آموزش عالي گسترش يافت.
یکی دیگر از الگوهای مدیریت استراتژیک دانشگاهی، الگوی «کلر» می باشد که ملهم از الگوهای مدیریت استراتژیک مؤسسات بازرگانی و تولیدی است، تحلیل فرصت ها و تهدیدهای دانشگاه به شناخت ترجیحات بازار آموزش عالی منجر می گردد. بدیهی است این ترجیحات در تمامی حوزه های آموزشی، پژوهشی و خدمات تخصصی و مشاوره ای دانشگاه مورد بررسی و شناسایی قرار می گیرد.
از سوی دیگر شرایط رقابتی دانشگاه و مهمتر از آن «مزیت رقابتی» دانشگاه که از تحلیل نقاط ضعف و قوت دانشگاه استخراج شده است، یکی دیگر از پایه های مهم برنامه ریزی و مدیریت استراتژیک به شمار می آید. نهایتاً رهبری دانشگاهی وظیفه تلفیق این اطلاعات و تبدیل آنها به فرایندهای اجرایی و مدیریتی را بر عهده دارد و علاوه بر آن رهبری آموزش عالی باید انگیزش و نیروی لازم را برای اجرای برنامه ها ایجاد نماید. (سانیال 1379)
فرایند برنامه ریزی و مدیریت استراتژیک الگو جان تامسون (2002) - دستیابی به توافق اولیه در خصوص شکل و نحوه اجرای فرایند مدیریت استراتژیک در دیدگاه تجویزی که در آن فرایند دستیابی به استراتژی به اندازۀ خود استراتژی دارای اهمیت است، بدون توالی اقدامات آن که در شکل فرایند مرحله ای مدیریت استراتژیک از دیدگاه تجویزی، به روشنی به چشم می خورد، به راحتی امکان پذیر نیست. حال جهت آشنایی بیشتر با دیدگاه تجویزی مدیریت استراتژیک، الگو جان تامسون را توضیح می دهیم.
این الگو شامل چهار مرحله و یا به عبارتی چهار مولفه اصلی می باشد. که هر کدام به نوبۀ خود دارای چند مؤلفه فرعی هستند که عبارتند از:
1 - تجزیه و تحلیل استراتژی: که شامل هدفها و ارزشها / ارزیابی محیط داخلی و خارجی / روابط و ارتباطات و توجه به رشد جهانی علم، می باشد.
2- انتخاب استراتژی: که تولید گزینه ها/ ارزیابی/ انتخاب مولفه های فرعی آن می باشند.
3- پیاده سازی: که ساختار/ سیستم های مالی و کارکنان در آن نقش بسزایی دارند.
4- نظات و ارزیابی: که در این مرحله ارزشیابی از تمامی مراحل صورت می گیرد و به نوبه خود دارای باز خورد می باشد
فرایند برنامه ریزی استراتژیک الگو ج . ارجنتی (2002) - این الگو که در حیطۀ الگوهای مدیریت استراتژیک تجویزی قرار می گیرد؛ با توجه به فرایند مرحله ای مدیریت استراتژیک از دیدگاه تجویزی، شامل 5 مرحله و یا 5 مؤلفه اصلی و به تبع دارای مولفه های فرعی می باشد که عبارتند از:
1- هدف گذاری: که اهداف میان مدت و بلند مدت را شامل می شود، همچنین مشخص کردن چشم انداز سازمان و تعیین سلسله مراتب نتایج حاصله از اهداف دراین مرحله صورت می پذیرد.
2- تحلیل فاصله: در این مرحله دو عملکرد صورت می گیرد که عبارتند از: پیش بینی عملکرد آتی با توجه به استراتژی های فعلی وتعیین فاصله موجود بین پیش بینی ها وهدفها که می توان به طورخلاصه این مرحله را شامل دو مؤلفه فرعی تحلیل وضع موجود و مقایسه وضع موجود و مطلوب دانست.
3- ارزیابی استراتژی: در این مرحله به شناسایی انواع استراتژی ها وهمچنین به ارزیابی محیط داخلی ومحیط خارجی و تحلیل نقاط قوت وضعف استراتژی ها جهت شناسایی مزیتهای رقابتی، پرداخته می شود و هر کدام از مراحل فرایند استراتژی ارزشیابی می شود.
4- فرموله کردن استراتژی: در مرحله فرموله کردن استراتژی که به نظر مهمترین مرحله با توجه به فرایند مرحله ای مدیریت استراتژیک تجویزی، می باشد به ترتیب 3 رویکرد به چشم می خورد که عبارتند از:
انتخاب گزینه های استراتژیک - ارزیابی استراتژیهای انتخابی در مواجهه با اهداف، محیط داخلی و خارجی - تصمیم گیری استراتژیک و انتخاب بهترین استراتژی انتخابی. که به طور خلاصه می توان گفت این مرحله شامل تدوین و بیان استراتژیها است.
5- اجرای استراتژی: که با عنوان بکارگیری استراتژی شامل تنظیم برنامه های عملیاتی و بودجه بندی و مشاهده وکنترل می شود که به طور خلاصه می توان هماهنگی و آماده سازی را از مولفه های فرعی این مرحله داشت.(رسول اف 1381)
3 – 2 – مبانی نظری تعالی سازمانی در آموزش عالی
از جمله پژوهش های انجام شده در این حوزه میتوان به تحقيقي تحت عنوان "نياز به تعليم و آموزش استفاده از الگوهای تعالی سازمانی به منظورارزیابی بهبود مديريت كيفيت در مؤسسات آموزش عالي" كه در شش مؤسسه آموزشي در انگليس صورت گرفت اشاره کرد. در اين تحقيق، محقق به مشكلات الگوهای كنوني ارزیابی تضمين كيفيت در دانشگاههاي مذكور اشاره كرده است. بطوريكه با استفاده از روش ماتريس خود ارزيابي اين نتيجه حاصل شده است كه امتياز الگوهای تعالی سازمانی اروپایی[6]، تا حدود زیادی امتياز جايزه كيفيت اروپا[7]را نقض مي كنند. اين شكاف عميق در ارزيابي عملكرد به اين معناست كه الگوهای تعالی سازمانی در مقايسه با الگوهای کنونی ارزیابی دانشگاه ها برتر می باشند.
نتيجه ديگري كه از اين تحقيق حاصل شد اين بود كه مؤسسات آموزش عالي انگليسي بر خلاف مؤسسات آموزش عالي آمريكا در اولويت دادن به معيارهای الگوهای تعالي سازماني با هم اتفاق نظر ندارند. به طور مثال مؤسسات آموزش عالي انگليسي براي فرايندها بيشتر از رهبري امتياز قايل هستند. بنابراین جهت اولویت بندی و رتبه بندی معیارهای تعالی سازمانی به منظور ارزیابی دانشگاه ها نیاز به الگویی بومی و در عین حال استاندارد می باشد.(لانگ باتوم[8] ،2008).
- تحقيقی تحت عنوان"خود ارزيابي الگو تعالی سازمانی اروپایی با استفاده از رويكرد پرسشنامه اي که در بخش خدمات آموزشي دانشگاه مینه سوتا" انجام گرفت، این تحقيق با يك مطالعه موردي به دنبال اين بود كه چرا اجراي الگو تعالی سازمانی اروپایی در مؤسسات آموزش عالي ميتواند موفقيت ايجاد كند؟ دیگر اينكه چگونه اين الگو اجرا مي شود؟ با استفاده از مشاهده مستقيم و مصاحبه با هيات امنای دانشگاه مینه سوتا با استفاده از رويكرد خود ارزيابي الگو تعالی سازمانی اروپایی، نقاط قوت، ضعف و نقاط قابل بهبود شناسايي شدند. نتايج تحقيق نشان داد كه اين الگو در مؤسسات آموزش عالي به خوبي مي تواند با تعيين نقاط قوت و ضعف به استراتژي دانشگاه قوت بخشد. اين الگو به طور سيستمي و همه جانبه عملكرد دانشگاهها را ارزيابي مي كند و باعث افزايش كيفيت دانشگاهها ميشود. (جوز تاری[9] ،2007)
در تحقيقي که توسط هایدز[10] تحت عنوان "اجراي الگو تعالي سازمان در مؤسسات آموزش عالي» انجام شد، ابتدا از مديران دانشگاهها سؤال شد كه تعالي[11] به چه معناست؟ پاسخ ها به شرح ذيل بود:
موفقيت در چشم انداز و مأموريت دانشگاهها
موفق تر از دانشگاههای رقیب بودن
بهترين عملكرد را داشتن
رضايت مشتريان و ذينفعان
بهترين عملكرد ها را در سطح ملي و بين المللي داشتن
نتايج يادگيري را بهبود بخشيدن
بهترين استفاده از كليه منابع (انساني، سرمايه ها، مالي)
نزديك كردن درك واقعي با درك مورد نظر
و بالاخره اثر بخش كردن هزينه ها،
در اين تحقيق محقق با استفاده از رويكرد خود ارزيابي به مقايسه دو بخش دانشگاهي و غير دانشگاهي پرداخته است و به اين نتيجه رسيده است كه در بخش هاي دانشگاهي كه قبلاً از الگو هاي ديگر ارزيابي كيفيت دانشگاهها غير از الگوهای تعالی سازمانی استفاده مي شده است، به اصل مهم مشتري مداري و رقابت توجه نمي شده است. اما استفاده از اين الگو توجه مؤسسات آموزشي عالي را به مسايل ذكر شده بیشتر کرده است. (هايدز،2006)
- در تحقيقی که کاوومورا[12] تحت عنوان«استفاده از توانمند سازها[13] در الگو تعالی سازمانی اروپایی جهت مديريت مؤسسات آموزش عالي» محقق ابتدا اشاره مي كند كه امروزه مؤسسات آموزش عالي با مسائل مهمي مثل انبساط سيستم ها، لزوم جوابگويي به تقاضا هاي متنوع اجتماعي، افزايش مخارج آموزشي، و نياز به تطبيق با عصر جديد اطلاعات و دانش مواجه هستند.
بنابراين دانشگاهها بايد مسأله توسعه كيفيت در فعاليتهاي خود را بپذيرند تابتوانند در زمینه چالش هاي ذكر شده اقدام مناسب انجام دهند. نتايج، دو جنبه را مورد بررسي قرار مي داد؛ اول امكان پذيري استفاده از مديريت كيفيت در زمينه آموزش و دوم اثر بخشي اين رويكرد مديريت براي پيشرفت مؤسسات آموزش عالي در حوزه هايي مثل برنامه ريزي، منابع انساني، اداره منابع و مديريت فرآيند آموزشي. از آنجا كه الگوهای تعالی سازمانی عمدتا از دو بخش توانمند سازها و نتايج تشكيل شده هدف از اين تحقيق اولاً اين بود كه معيارهاي توانمند ساز در دانشگاه ها را با الگو تعالی سازمانی اروپایی بازنگري كند و ثانياً ارتباط و روابط علي و معلولی اين عوامل را شناسايي كنند.نتایج تحقيقات نشان داد كه استفاده از الگوهای تعالي سازماني وشاخص های آن در دانشگاه ها (به علت استاندارد بودن ) لازم و ضروری است و امکان اجرای آن وجود دارد. اما هنوز اتفاق نظري بر روی الويت بندي معیارها و شاخص های الگوهای تعالی در مؤسسات آموزش عالي وجود ندارد. و اینکه هنوز اتفاق نظري بر روی اوزان معیارها و شاخص های الگوهای تعالی در مؤسسات آموزش عالي وجود ندارد.(كاوومورا،2007).
کوئنین[14] (,(1987در تحقیق به مطالعه شاخص های عملکرد در 70 دانشگاه واقع در 15 کشور جهان پرداخته و به این نتیجه رسیده که دانشگاه هایی که هر چه بیشتر از شاخص های عملکردی (از جمله شاخص های تعالی سازمانی)استفاده کرده اند نسبت به دیگر دانشگاه ها از ارتقای کیفی بیشتری برخوردار بوده اند
تیلور و هریس[15] کارايي نسبی 10 دانشگاه دولتی در جنوب آفريقا طی سالهای 1994 تا 1997 را بوسيله تحليل پوششی داده ها ارزيابی کردند. بعد از معرفی طرح کلی ، انها مجموعه ای از 7 الگو مختلف تحلیل پوششی داده ها را آزمایش نمودند، در هر الگو ترکيبی از فارغ التحصيلان و تحقيقات سالانه به عنوان خروجی با ورودی های مختلف را مورد آزمون قرار دادند و پس از ان بهترين الگو به عنوان الگو نمونه برگزيده شد ، در پايان چهار عامل به عنوان عوامل اصلی در کارايي ميان دانشگاهها تشخيص داده شد .(تيلور و هريس،2004).
در مقاله ای تحت عنوان"ارزیابی کارایی واحد های دانشگاه آزاد اسلامی با استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده ها و توسعه الگو پویا"که در واحد تهران جنوب انجام شده است ،محقق ابتدا شاخص های ارزیابی دانشگاه را تحت عناوین امکانات،نیروی انسانی،وضعیت آموزی و پژوهشی،شناسایی کرده و سپس با استفاده از روش AHPآنها را رتبه بندی و سپس طی یک دوره 11 ساله کارایی آنها را مورد ارزیابی قرار داده است.(فتحی،1382)
خورشیدی تحقیقی تحت عنوان "بررسی و برآورد بهره وری و کارایی سیستم آموزش و پرورش ایران به روش تحلیل پوششی داده ها و شاخص مالکویست[16]" انجام داده است. در این تحقیق که به منظور برآورد بهره وری و کارایی سیستم آموزش و پرورش استانهای کشور، طی سالهای تحصیلی 1378-1374 می پردازد، 25 استان انتخاب و با تعیین متغییر های مستقل(از جمله تعداد مدارس، تعدادکلاسها، تعداد دانش آموزان، تعداد معلمان، اعتبارات جاری، اعتبارات عمرانی)و متغییر های وابسته (از جمله تعداد دانش آموزان به تعداد مدارس، نسبت دانش آموزان به تعداد کلاسها، نسبت اعتبارات جاری به تعداد دانش اموزان )و با استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها، این 25 استان از نظر وضعیت آموزش و پرورش با هم مقایسه شده اند.(خورشیدی،1379)
در تحقیقی که توسط علیرضایی و جهانشاهلو در سال 1379 در دانشگاه تربیت معلم تهران انجام شده است به ارزیابی کارایی دپارتمانهای دانشگاه تربیت معلم تهران پرداخته شده است. در این مطالعه وظایف اصلی و مهم دپارتمانها، به دو وظایف آموزشی و پژوهشی تعریف شده است. برای هر یک، شاخص های ارزیابی تعیین شده؛ با جمعآوری اطلاعات مربوط به مقادیر دادهها و ستادههای هر یک از واحدهای دانشگاهی و استفاده از الگو تحلیل پوششی دادهها، کارایی هر یک از واحدها بدست آمده است. در ادامه به تحلیل نتایج حاصل پرداخته شده و نقش انتخاب نوع دادهها و ستادهها برروی نمره کارایی واحدها بررسی شده است. نتایج حاکی از اهمیت انتخاب نوع دادهها و ستادهها در تعیین میزان کارایی نسبی میباشد و تغییر در نوع دادهها و ستادهها باعث تغییر نمودن کارایی میشود لذا اهمیت انتخاب مناسب نوع دادهها و ستادهها بیشتر مشخص میشود.(علیرضایی ،جهانشاهلو،1373)
تحقیق انجام شده توسط جهانشاهلو و ملک تحت عنوان" محاسبه کارایی و تخمین بازده به مقیاس گرو ههای ریاضی کشور با استفاده از تحلیل پوششی داده ها"که جامعه اماری کلیه گروهای ریاضی دانشگاههای دولتی و روزانه کشور بود،34 گروه ریاضی انتخاب شدند و با استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها و تعیین نوع بازده به مقیاس، راهکارهایی جهت افزایش کارایی آنها ارایه شد.( جهانشاهلو و ملک،1380)
روش پژوهش
این پژوهش با روش توصیفی– پیمایشی انجام شده است، از آنجا که در استفاده از روش تحلیل پوشی داده ها نمونه گیری مفهومی ندارد و همچنین به علت لزوم همگن بودن واحد های تصمیم گیری، جامعه مورد انتظار در این پژوهش، دانشگاهها هستند؛ تعداد 51 دانشگاه بر اساس جدول مورگان با احتساب ضریب عدم بازگشت؛ به طور تصادفی از میان دانشگاههای دولتی، پیام نور، آژاد اسلامی و غیر انتفاعی انتخاب شدند. لازم به ذکر است که دانشگاه آزاد اسلامی در حقیقت یک دانشگاه است. اما به لحاظ محدودیت دسترسی به نظرات رئیس آن دانشگاه، از نظرات روسای مناطق (3 منطقه از مجموع 11 منطقه) استفاده شده است. همچنین جهت بهره مندی نظر روسای دانشگاهها در زمینه مناسب بودن شاخص های ارزیابی عملکرد استراتژیک، روسای دانشگاههای مذکور، مورد نظر سنجی قرار گرفتند. از میان 51 ریئس دانشگاه انتخاب شده تنها 38 نفر از آنان به پرسشنامه پاسخ دادند. در نتیجه نمونه آماری را تعداد 38 نفر از روسای دانشگاههای کشور تشکیل می دهند.
ابزار پژوهش
در این پژوهش از پرسشنامه سنجش ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی با استفاده از شاخص های الگوهای تعالی سازمانی استفاده شده است. این پرسشنامه در قالب مقیاس لیکرت مشتمل بر شاخص های تعالی سازمانی، دارای 7 شاخص اصلی ورودی 8 شاخص اصلی خروجی بود که با روش دلفی، این عوامل به شامل 3 شاخص ورودی و 5 شاخص خروجی تقلیل یافت.
از آنجا که پرسشنامه مذکور ترکیبی از 3 پرسشنامه تعالی سازمانی، ارزیابی عملکرد و مدیریت استراتژیک بود؛ لازم بود تا ابتدا اصلاحات لازم صورت گرفته و روایی و اعتبار آن محاسبه و تایید گردد. لذا جهت تعیین پایایی پرسشنامه مذکور از ضریب آلفاي كرونباخ استفاده شد که مقدار این ضریب 84/0بدست آمد. جهت تعیین روایی پرسشنامه از روش روایی محتوایی استفاده شد که از شاخص تعداد داوران موافق به کل داوران استفاده شد. این شاخص با اجماع نظر 79 درصدی صاحبنظران همراه بود به عبارتی 29 نفر از مجموع 38 نفر به اعتبار پرسشنامه رای مثبت دادند. همچنین جهت روایی از روش تحلیل عاملی به شیوه مولفه های اصلی نیز استفاده شد که نتیجه نشان داد پرسشنامه اصلاح شده نهایی از روایی لازم برخوردار است.
پرسشنامه پژوهش در قالب مقیاس 5 گزینه ای لیکرت به شرح زیر بازنگری و تدوین شد:
جدول شماره 1 – ساختار پرسشنامه پژوهش
گویه ها (مولفه های ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی با الگوی تعالی سازمانی)
کاملاً لازم
5 امتیاز
لازم
4 امتیاز
قابل قبول
3 امتیاز
کم تاثیر
2 امتیاز
بی تاثیر
1 امتیاز
1)
مشتریان (داوطلبان ورود به دانشگاه)
2)
سرمایه انسانی (هیات علمی و کارکنان)
3)
سرمایه زمانی
4)
سرمایه مالی (بودجه)
5)
انتظارات و خط مشیء ها
6)
رقبا و بازار علم
7)
میزان تولید علم و رفع نیازمندیهای علمی صنعت و جامعه
8)
میزان تولید ثروت
9)
میزان همسویی با سیاست کلان کشور
10)
میزان تربیت دانشجو و دانشمند
11)
قدرت فرهنگسازی و تکمیل کنندگی فرهنگی برای سایر وزارتخانه ها و ارگانها
12)
مدیریت راهبردی در دستیابی به رسالت دانشگاه
13)
فرایندها و نظام آموزشی و پژوهشی
14)
سیاستها و برنامه های استراتژیک دانشگاه
15)
ارتقاء رتبه جهانی دانشگاه
روش آماري
جهت استخراج شاخص های ارزیابی عملکرد استراتژیک برگرفته از الگوهای تعالی سازمانی از روش تحلیل عاملی و برای ارزیابی میزان تناسب و درجه لازم بودن هر شاخص از شاخص های ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی از روش تحلیل پوششی داده ها استفاده شده است.
تحليل پوششي داده ها 1 يك روش برنامه ريزي رياضي براي ارزيابي عملكرد واحدهاي تصميم گيري است، آن هم با اين فرض اوليه كه واحدهاي تصميم گيري2، نهاده هاي مشابهي براي توليد ستانده هاي مشابه به كار مي گيرند. (مهرگان،1378). به طور کلی تحليل پوششی داده ها بر مبنای نوع بازده به مقياس واحد تصميم گيرنده مورد ارزيابی به دو دسته کلی می شود ، الگو های با بازده به مقياس ثابت3 و الگو های با بازده متغيير4 می باشند. در هر کدام از این الگوها نیز دو دیدگاه وجود دارد. ديدگاههای ورودی محور وخروجی محور:
الف) کاهش دادن نهاده ها بدون کاهش در ستانده ها تا رسيدن بر روی مرز کارايي . اين نگرش را ماهيت نهاده ای بهبود عملکرد يا سنجش کارايي با ماهيت ورودی محور (نهاده گرا) می نامند .
ب) افزايش دادن ستانده ها تا رسيدن بر روی مرز کارايي ، بدون جذب نهاده های بيشتر ، اين نگرش را ماهيت ستانده ای بهبود عملکرد يا سنجش کارايي با ماهيت خروجی محور (ستانده گرا) می نامند .
یافته هاي پژوهش
پرسش يك- چگونه می توان عملکرد مدیریت را در سطوح استراتژیک مورد ارزیابی قرار داد؟
با مطالعه10 الگو استاندارد جهانی تعالی سازمانی در زمینه ارزیابی مدیریت استراتژیک دانشگاهها، ابتدا شاخص های ورودی و خروجی آنها شناسایی گردید. این شاخص ها شامل 6 شاخص اصلی ورودی و 8 شاخص اصلی خروجی هستند که با توجه به وضعیت دانشگاههای کشور و نظرات روسای دانشگاهها و با روش تحلیل عاملی به 3 مولفه اصلی ورودی شامل:
1- شاخص های مربوط به هزینه،
2- شاخص های مربوط به زمان
3- و شاخص های مربوط به نیروی انسانی
و 5 مولفه اصلی خروجی به شرح زیر تقلیل یافتند:
1- مولفه سنجش میزان همسویی با سیاست کلان کشور
2- مولفه سنجش میزان مولد اقتصادی بودن دانشگاه، ایجاد ارزش و رفاه
3- مولفه سنجش میزان تولید علم و رسالت علمی و پژوهشی دانشگاه
4- مولفه سنجش میزان عملکرد فرهنگ سازی و تکامل فرهنگی
5- مولفه سنجش میزان ارتقاء رتبه جهانی دانشگاه
پرسش دو:اعتبار شاخصهای ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی از دیدگاه روسای دانشگاهها چگونه است؟
برای پاسخ به این سوال از دو روش استفاده شد. الف: تحلیل توصیفی ب: تحلیل عاملی
الف :نتایج تحلیل توصیفی
فراوانی نظرات نشان داد که از دید روسای دانشگاهها تمامی شاخص های استخراج شده (6ورودی و8 خروجی) از تناسب بالایی جهت ارزیابی واحد های دانشگاهی برخوردارهستند.
جدول شماره 2 - ميزان تناسب مؤلفه هاي اصلي ورودی و خروجی
مؤلفه های اصلی
كاملاً لازم
لازم
قابل قبول
کم تاثیر
بی تاثیر
کل
ورودی الگو
1
مشتریان (داوطلبان ورود به دانشگاه)
18
6
10
4
-
38
2
سرمایه انسانی (هیات علمی و کارکنان)
21
9
8
-
-
38
3
سرمایه زمانی
20
11
7
-
-
38
4
سرمایه مالی (بودجه)
19
14
5
-
-
38
5
انتظارات و خط مشیء ها
17
9
10
2
-
38
6
رقبا و بازار علم
18
6
11
3
-
38
خروجی الگو
1
میزان تولید علم
23
7
7
1
1
38
2
میزان تولید ثروت
19
12
7
-
-
38
3
میزان همسویی با سیاست کلان کشور
24
6
5
3
-
38
4
میزان تربیت دانشجو و دانشمند
20
9
7
1
1
38
5
قدرت فرهنگسازی
17
10
9
2
-
38
6
مدیریت راهبردی در دستیابی به رسالت دانشگاه
21
8
7
-
2
38
7
فرایندها و نظام آموزشی و پژوهشی
18
9
11
-
-
38
8
سیاستها و برنامه های استراتژیک دانشگاه
19
10
8
1
-
38
ب: نتایج تحلیل عاملی
قبل از اجرای تحلیل عامل از دو آزمون مقدماتی ،جهت تعیین مناسب بودن داده ها برای تحلیل عاملی استفاده شد، یک - آزمون مقدماتی کفایت نمونه برداری تحت عناوین KMO که در ان ارزشهای بالاتر از 6/0 شرط انجام تحلیل عامل است و آزمون کرویت بارتلت که در آن سطح کمتر از 001/0 شرط انجام تحلیل عاملی درست است .
جدول 3- نتایج آزمونهای KMO و کرویت بارتلت در خصوص عامل های اصلی ورودی داده های ارزیابی عملکرد)
ردیف
عامل ها
(شاخص های اصلی ورودی)
KMO
کیزر- میر- اولکین
آزمون بارتلت
1
مشتریان (داوطلبان ورود به دانشگاه)
76/0
(001/0P=) 86/94
2
سرمایه انسانی (هیات علمی و کارکنان)
76/0
(001/0P=) 88/97
3
سرمایه زمانی
71/0
(001/0P=) 97/90
4
سرمایه مالی (بودجه)
87/0
(001/0P=) 92/111
5
انتظارات و خط مشیء ها
69/0
(001/0P=) 67/90
6
رقبا و بازار علم
69/0
(001/0P=) 21/99
همانطور که از جدول فوق مشاهده می شود تمام موئلفه های ورودی اصلی دارای ارزش بالاتراز60/0 وسطح معناداری کمتراز001/0 می باشند.
جدول 4- نتایج آزمونهای KMO و بارتلت در خصوص مولفه های اصلی خروجی (ستانده های ارزیابی عملکرد)
ردیف
عامل ها
(شاخص های اصلی ورودی)
KMO
کیزر- میر- اولکین
آزمون بارتلت
1
میزان تولید علم
66/0
(001/0P=) 86/93
2
میزان تولید ثروت
71/0
(001/0P=) 88/98
3
میزان همسویی با سیاست کلان کشور
81/0
(001/0P=) 97/121
4
میزان تربیت دانشجو و دانشمند
61/0
(001/0P=) 92/92
5
قدرت فرهنگسازی
79/0
(001/0P=) 67/100
6
مدیریت راهبردی در دستیابی به رسالت دانشگاه
89/0
(001/0P=) 21/89
7
فرایندها و نظام آموزشی و پژوهشی
66/0
(001/0P=) 77/78
8
سیاستها و برنامه های استراتژیک دانشگاه
69/0
(001/0P=) 80/98
همانطور که از جدول فوق مشاهده می شود تمام مولفه های خروجی اصلی دارای ارزش بالاتر از 60/0 و سطح معناداری کمتر از 001/0 می باشند.
از طرفی به منظور تعیین اینکه عوامل خروجی و ورودی درست انتخاب شده اند یا نه؛ از روش تعیین ارزش ویژه عامل استفاده شد (در این روش عواملی قابل قبول می باشند که دارای ارزش عاملی بیش از یک باشند) نتایج تحلیل نشان داد که تمام عوامل ورودی و خروجی انتخاب شده دارای بار ارزش عاملی بیش از یک می باشند:
در نهایت به منظور ارزیابی تناسب شاخص های استخراج شده و با هدف حذف شاخص های نامرتبط و اطمینان از اینکه هر زیر معیار، فقط در یک عامل جای دارد از روش تحلیل عامل و روش چرخش عامل واریماکس استفاده شد. با حذف شاخص های نامرتبط و تلفیق معیارهای مشابه، شاخص های اصلی ورودی و خروجی به شرح زیر اصلاح شدند:
جدول شماره 5 – میزان بار عاملی مولفه های اصلی ورودی و خروجی الگو
مولفه های اصلی ورودی (داده)
بار عاملی
ورودی
1
منابع و سرمایه انسانی
26/4
2
منابع و سرمایه مالی
20/3
3
سرمایه زمانی
32/2
مولفه های اصلی خروجی (ستانده)
بار عاملی
خروجی
1
سنجش میزان همسویی با سیاست کلان کشور
11/4
2
سنجش میزان مولد اقتصادی بودن دانشگاه، ایجاد ارزش و رفاه
18/3
3
سنجش میزان تولید علم و رسالت علمی و پژوهشی دانشگاه
56/3
4
سنجش میزان فرهنگسازی و تکامل فرهنگی
41/3
5
میزان ارتقاء رتبه جهانی دانشگاه
89/2
سوال سوم تحقیق - آیا روش تحلیل پوششی داده ها می تواند الگویی را با توجه به شاخص های تعالی سازمانی برای ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهها ارایه دهد؟ چگونه؟
برای پاسخ به این سوال ؛ ابتدا فلسفه الگو، مبانی نظری الگو، چارچوب ادراکی الگو و مولفه های استخراج شده بیان شده اند.
الف:فلسفه و اهداف الگو:
1- تعیین نقاط قوت و ضعف مدیریت استراتژیک دانشگاهها
2- تقویت استراتژي دانشگاه وکمک به نهادینه کردن رسالت دانشگاه
3- ارزیابی عملکرد مدیران دانشگاهها
4- افزایش كيفيت عملکرد دانشگاه
5- الگو برداری از نقاط قوت دانشگاههای برتر جهان
6- تدوین یک نظام ارزیابی عملکرد استاندارد بین المللی با نگاه ملی
7- اثر بخش كردن هزينه های دانشگاه
8- ایجاد فضای رقابتی دانشگاهی
9- تفویض اختیار در ایجاد استراتژی خلاق
10- افزایش رضایتمندی و اعتماد نسبت به دانشگاه
ب:مبانی نظری الگو
1- رسالت و نقشهای اساسی دانشگاهها
2- ایجاد تعالی سازمانی در دانشگاهها
3- رويكردهاي ارزشيابي و الگوهاي برخاسته از آنها
6- عملکرد مبتنی بر شاخصهاي ارزیابی آموزش عالی
7- بهره مندی از الگوهای تعالی سازمانی
8- به کارگیری روش ریاضی تحلیل پوششی داده ها
ج: چارچوب ادراکی الگو:
مبنای تبیین چارچوب ادراکی الگو، عوامل شش گانه مشترکی است که از الگوهای تعالی سازمانی دانشگاهی و مدیریت استراتژیک برگرفته شده و در چارچوب ادراکی الگو وارد شده اند. به منظور بومی سازی الگو، درانتخاب مولفه های الگو از مولفه های سند چشم انداز بیست ساله کشور، سند ملی توسعه بخش آموزش عالی، سند تمهید شرایط حفظ و استفاده بهینه از نخبگان، سند توسعه پژوهش و فناوری و چشم انداز دانشگاه آزاد اسلامی نیز استفاده شده است.
1 – عامل رسالت آموزش عالی
در نظامهای برنامه ریزی کلان، ابتدا چشم اندازها مشخص و سپس ماموریت ها یا رسالت ها تبیین می شوند. با فرض پذیرفتن چشم انداز 20 ساله توسعه جمهوری اسلامی ایران و به تبع آن توسعه دانشگاهها و موسسات آموزشی و پژوهشی کشور، می توان رسالت دانشگاهها را اولین عامل مهم در تعالی سازمانی در نظر گرفت.
2 - عامل مدیریت استراتژیک
هرچند در نگاه اول مدیریت استراتژیک به هدفگذاری کلان و برنامه های راهبردی و ایجاد خط مشی ها توجه دارد؛ اما زیر عوامل دیگری هم هستند که در شکل گیری مدیریت استراتژیک دانشگاهی موثرند. به عنوان مثال می توان از موارد زیر نام برد:
مدیریت منابع مالی، شناسایی نیازها، انتظارات و سلایق صنعت و جامعه (بازاریابی آموزشی و تجاری سازی دانش و فن آوری و به عبارتی تدوین نظام فراخوانی دستگاهای اجرایی و جامعه برای دریافت خدمات آموزشی و پژوهشی)، همکاری متقابل صنایع و مراکز علمی داخلی و خارجی با دانشگاه، توسعه واحد های پژوهشی مشترک بین دستگاههای اجرایی و دانشگاه، بررسی فعالیت در حوزه مراکز رشد و پارکهای فن آوری، شناسایی دانش و اگاهی از نیازها ، انتظارات و سلایق هیات علمی، شناسایی دانش و اگاهی از نیازها، انتظارات و سلایق رقبای دانشگاهی، بررسی سیستم مدیریت روابط عمومی
4 - عامل سرمایه انسانی
برنامه ریزی منابع انسانی بر اساس وضعیت موجود، تحلیل منابع انسانی و پیش بینی آتی؛ شناسایی، توسعه و حفظ دانش و شایستگی کارکنان؛ برنامه مشارکت کارکنان در بستر سازی فرهنگی اعم از مشارکتهای فردی و گروهی؛ توانمند سازی کارکنان(در قالب تدوین طرح مسیر پیشرفت شغلی، نظام جانشین پروری، غنی سازی شغلی، چرخش شغلی؛ رنامه آموزش کارکنان (انطباق نیازهای آموزشی با اهداف دانشگاه ،نیازسنجی آموزشی، اثر بخشی آموزشی؛نظام انگیزش و توجه به بهداشت روانی کارکنان. اولویت بندی فعالیتهای کلیدی دانشگاه، سازماندهی گروه های علمی دانشگاه (در برنامه ریزی و خط مشی گذاری اهداف و فعالیتهای گروه علمی، تدوین سرفصل دروس و برنامه ریزی در زمینه روشهای آموزش و ارزشیابی دانشجویان و اساتید.
مدیریت شرکای خارجی (شناسایی فرصت ها برای شراکت های کلیدی بین دانشگاهی، اطمینان از سازگاری فرهنگی و اشتراک دانش با سازمان های شریک، روابط با پیمانکاران، مدیریت منابع انسانی، مدیریت بناها، تجهیزات و مواد، مدیریت نظام جامع فن آوری (شناسایی و ارزیابی فن آوری های جایگزین و نوظهور با توجه به تاثیر آنها روی عملکرد دانشگاه و جامعه و برنامه ریزی بکارگیری آنها)، مدیریت اطلاعات و دانش(دسترسی بهینه به اطلاعات مورد نیاز،استفاده مطلوب از دانشهای نهان و آشکار وحفاظت مناسب از دارایی های فکری،
5 - عامل ارزیابی عملکرد
ارزیابی اثر بخشی هیات علمی(ارزیابی روند بهبود شاخص های آموزشی، پژوهشی و اجرایی اعضای هیات علمی)، ارزیابی اثر بخشی فعالیت سایر کارکنان(ارزیابی روند شاخص های شرح شغل، شاخص های نو آوری، خلاقیت، اثر بخشی دوره های آموزش ضمن خدمت و سایر شاخص ها)، ارزیابی اثر بخشی فرایندهای دانشگاهی (ارزیابی روند شاخص های آموزشی، پژوهشی و اجرایی دانشگاه)
ارزیابی رضایت اعضا هیات علمی(رضایت از رهبری، راهبردها، فرایندها، رعایت حقوق ،منابع و در مجموع مقایسه سالانه رتبه دانشگاه در نظام رتبه بندی جهانی دانشگاهها،
ارزیابی رضایت سایر کارکنان(ازنحوه جذب، مدیریت، پست سازمانی، رعایت حقوق، امنیت شغلی، فرایندها، آموزش و حمایت)، ارزیابی رضایت دانشجویان (در ارایه خدمات، حمایت از نوآوری های آموزشی، انعطاف پذیری، حمایت، شفاف سازی، تاثیر موثر آموز ش و پژوهش، رعایت حقوق دانشجویی، پاسخگویی، مشاوره و راهنمایی.
ارزیابی اثر گذاری اجتماعی و فرهنگی دانشگاه در حیطه محلی، منطقه ای و ملی (روند شاخص رضایت خدمات واحد به جامعه، ارزیابی اثر گذاری تاثیر دانشگاه بر صنعت و بازار (روند شاخص رضایت خدمات واحد به صنعت و بازار، استفاده مناسب دانشگاه از امکانات عمومی و رعایت مسایل زیست- محیطی
6 - عامل نتایج مالی، اقتصادی و رفاهی
ارزیابی بازگشت سرمایه (سرمایه های مادی، مالی، فیزیکی، انسانی، ارزیابی هزینه – فایده و تعیین ارزش افزوده، ارزیابیهای اقتصادی و کنترل پروژه، ارزیابی سیستم حسابداری عملیاتی، تبدیل دانش به ثروت و تامین نیازهای مالی دانشگاه با طرح های کارآفرینی بدون نیاز به حمایت های دولتی.
الگوی پیشنهادی:
روند طراحی الگو با استفاده از روش های تحلیل پوششی داده ها، بدین صورت است که ابتدا روسای دانشگاهها در مرجع تصمیم گیری را که در صدد ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاه متبوع آنها هستیم مشخص میکنیم(در این پژوهش 38 رئیس دانشگاه) سپس با توجه به مشخصات و ویژگیهای استفاده از رویکرد سیستمی به تعیین و انتخاب داهها و ستادهها برای این دانشگاهها پرداخته می شود.(پاسخهای سوالات یک و دوم پژوهش)، سپس الگو ارزیابی عملکرد آنرا مطابق با روشهای اصلی تحلیل پوششی داده ها (بازده به مقیاس ثابت و بازده به مقیاس متغییر) فرمول بندی کرده و سپس برای هر دانشگاه، با توجه به پاسخ رئیس آن واحد به سئوالات پرسشنامه، نمرهای بدست میآید. در نهایت براساس نتایج حاصل از حل الگو به تجزیه و تحلیل وضعیت وضعیت مدیریت استراتژیک آن دانشگاه و راههای بهبود پرداخته میشود.(جهانشاهلو،1378)
BCC
CCR
روشهای تحلیل
پوششی داده ها
مجموع شاخص های
ورودی و خروجی
1
1
1
شاخص های ورودی
1
%96.51
2
1
%95.72
3
%97.60
%97.61
4
1
1
5
1
1
6
1
1
7
شاخص های خروجی
1
1
8
%98.10
%95.78
9
1
%99.53
10
1
%95.98
11
%99.50
%96.90
12
1
%99.16
13
1
%97.79
14
جدول 6- ارزیابی شاخص های ورودی و خروجی عملکرد استراتژیک مدیریت دانشگاهی به روش تحلیل پوششی داده ها
مطابق جدول شماره 6 - شاخص هایی که دارای مقدار کارایی یک یا صددرصد هستند با استفاده از روشهای بازده به مقیاس ثابت و بازده به مقیاس متغییر با هم متفاوت می باشند ،این نکته بیانگر آن است که در این شاخص ها، افزایش (یا کاهش) یک واحد در ورودی باعث افزایش(یا کاهش) بیش از یک واحد در خروجی می شود. به عبارتی هرنوع تغییر در ورودی ها به همان نسبت باعث تغییر در خروجی ها نمی شود. تحلیل پوششی داد ه ها، شاخص های تحت بررسی را به دو گروه"شاخص های کارا"و "شاخص های ناکارا"تقسیم می کند(شاخصهای کارا شاخص هایی هستند که امتیاز کارایی آنها برابر یک(100 درصد می باشد) و شاخص های ناکارا با کسب امتیاز کارایی قابل رتبه بندی می باشند، بنابراین در این پژوهش جهت رتبه بندی آنها از روش [17]AP استفاده شده است.
بر اساس مولفه های مستخرج از مبانی نظری، الگوهای تعالی سازمانی، مدیریت استراتژیک و ارزیابی عملکرد دانشگاهها و نحوه تقدم و تاخر هر مولفه در فرایند ارزیابی استراتژیک بر مبنای نتایج تحلیل پوششی داده ها و تحلیل عاملی، یک الگوی پیشنهادی تدوین گردید. این الگو پس از باز بینی روسای دانشگاههای گروه نمونه ، اصلاح و به شکل نمودار شماره یک ارائه گردید:
سنجش میزان همسویی با سیاست کلان کشور
سنجش میزان مولد اقتصادی بودن دانشگاه، ایجاد ارزش و رفاه
سنجش میزان تولید علم و رسالت علمی و پژوهشی دانشگاه
سنجش میزان فرهنگسازی و تکامل فرهنگی
میزان ارتقاء رتبه جهانی دانشگاه
داده ها (مجموعه ورودی نیروی انسانی، هزینه و زمان)
ستانده
دفتر ارزیابی عملکرد استراتژیک
نمودار شماره یک – الگوی پلکانی پیشنهادی ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهها
بحث و نتیجه گیری
هدف این پژوهش ارائه یک الگوی مناسب جهت ارزیابی عملکرد استراتژیک مدیران دانشگاهها بر اساس الگوهای تعالی سازمانی است. جهت تدوین الگو ابتدا مبانی نظری تحقیق در حوزه ارزیابی عملکرد؛ مدیریت استراتژیک و تعالی سازمانی مورد بررسی و دقت نظر قرار گرفت. سپس شاخص های موجود مدیریت استراتزیک دانشگاههای کشور بر اساس الگوهای ارزیابی عملکرد مبتنی بر تعالی سازمانی به روش تحلیل پوششی داده ها تحلیل شدند. بر اساس نتایج حاصله یک الگوی اولیه تدوین شد. این الگو به همراه پرسشنامه مربوطه جهت برآورد روایی، اعتبار و درجه تناسب در اختیار روسای دانشگاههای کشور قرار گرفت. از میان دانشگاهها دانشگاههای دولتی، آزاد اسلامی، پیام نور و غیر انتفاعی تعدادی به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. پس از رفع نقایص اولیه و ترمیم و اصلاح الگو مجدداً برای نظر سنجی ارسال گردید. در نهایت الگوی ارزیابی مدیریت استراتژیک دانشگاهی تدوین و با درجه قابل قبول (67/3 از 5)ارائه گردید.
1- نتایج حاصل از مطالعه ادبیات پژوهش نشان داد که شش عامل در چارچوب ادراکی الگوی پیشنهادی موثر است که عبارتند از:
1 – عامل رسالت آموزش عالی
2 - عامل مدیریت استراتژیک
4 - عامل سرمایه انسانی
5 - عامل ارزیابی عملکرد
6 - عامل نتایج مالی، اقتصادی و رفاهی
2- نتایج حاصل از پرسشنامه اول، مشخص کرد که اگرچه بین نظر روسای دانشگاهها در مورد اهمیت و اولویت بندی هر یک از مولفه های ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهها، تفاوت اندکی وجود دارد ولی اکثرآنها مولفه های استخراج شده از ادبیات پژوهش را مورد تایید قرار دادند.
3- تاکید روسای دانشگاهها بر ترتیب اهمیت و اولویت مولفه های ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی نشان داد که الزاماً الگو باید از یک ساختار پلکانی تبعیت کند.
4- نتایج تعاملی حاصل از پاسخ سوال اول و دوم پژوهش، منجر به ارایه الگوی پیشنهادی متشکل از فلسفه و اهداف، مبانی نظری، چارچوب ادراکی، ارزشیابی و تایید اجزای این الگو به عنوان الگوی ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی بر مبنای الگوهای تعالی سازمانی گردید.
5-در الگوی پیشنهادی، ا بعاد اصلی ارزیابی عملکرد استراتژیک دانشگاهی در قالب دو دسته شاخص(شاخص های ورودی و شاخص های خروجی ) معرفی شدند که این شاخص ها در بخش ورودی شامل 3 شاخص اصلی نهایی و در بخش خروجی شامل 5 شاخص اصلی نهایی می شود.
منابع و ماخذ
1. ابيلي،خدايار(1380)."کاربرد الگو ارزشیابی جامع در ارزشیابی کیفیت اموزش عالی در جوامع در حال توسعه".کیفیت و مدیریت،شماره ششم،ص 15-11
2. آراسته، حمید رضا، (1379)، رهبری و مدیریت در مراکز آموزش عالی کشور، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی.
3. پاپری محیا(1386) پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان ارائه چارچوب مفهومی از مدیریت استراتژیک منطقه یک. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز.
4. جهانشاهلو،غلامرضا و علیرضایی محمد رضا(1373)."ارزیابی کارایی واحد های دانشگاهی تربیت معلم ".دانشگاه تربیت معلم.تهران.
5. جهانشاهلو،غلامرضا؛ملک،علاالدین(1380)."محاسبه كارآيي و تخمين بازده به مقياس گروههاي رياضي كشور با استفاده از تحليل پوششي دادهها".اولين كنفرانس بهينهسازي و كاربردهاي آن”.ص86-65.
6. خورشیدی،غلامحسین؛میکاییل پور،حسین(1383)."بررسي و برآورد بهره وري و كارايي سيستم آموزش و پرورش ايران به روش DEA و شاخص مالکویست". مجموعه مقالات همايش ملي مهندسي اصلاحات در آموزش و پرورش (جلد سوم). 476ص. 174.
7. دیوید، فرد. آر، (1382)، مدیریت استراتژیک، ترجمه علی پارسائیان وسید محمد اعرابی، دفتر پژوهش های فرهنگی، چاپ چهارم.
8. رازانی،عبدالمحمد (1381)."آشنایی با الگوهای مهم برتری سازمانی"،چاپ اول،انتشارات مام،تهران.
9. رسول اف، جلال، (1381)، جایگاه مطلوب آموزش عالی در کشور، ستاد پیشبرد علوم - ایران 1400.
10. رمضانی، رضا، (1380)، مشکلات دانشگاه ها و نظام توسعه علمی کشور، دانشگاه امیر کبیر.
11. رهگذر حسن(1389) رساله دکتری با عنوان ارزیابی کارایی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی منطقه یک با الگوهای تعالی سازمانی و تحلیل پوششی داده ها، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.
12. سانیال، بیکاس. سی، (1379)، نوآوری در مدیریت دانشگاهی، ترجمه ویدا میری و عبدالرحیم نوه ابراهیم، موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی.
13. سهرابی، حمید و همکاران، (1371)، تحلیل مسائل بخش آموزش عالی و ارائه سیاست هایی برای توسعه آن، سازمان برنامه و بودجه، دفتر آموزش عالی و تحقیقات.
14. صفري سعید(1381)." الگوسازي تعالي سازماني با رويكرد تحليل پوششي داده ها". فصلنامه مدیریت، جلد 8, شماره 2, صفحات 1-33.
15. صفري ،سعید(1384 )."ارزيابي عملكرد سازمان بر اساس شاخص هاي جوايز كيفيت با رويكرد. "DEA دانشور مديريت، جلد 11, شماره 1, صفحات 14-1.
16. طرقی، جعفر، (1388)، بهسازی مدیران دانشگاهی برای دانشگاه فردا، انتشارات کنکاش.
17. ظهور، حسن و دیگران، (1376)، طرح توسعه پیشنهادی آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران، کمیته برناهم کلان آموزش عالی، شورای گسترش آموزش عالی.
18. فتحی هفشجانی،کیامرث(1382)."ارزيابي كارايي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي واحد با استفاده از تحليل پوششي داده ها(مقايسه تطبيقي بين واحدهاي منطقه هشت)". مجموعه مقالات اولين همايش مديريت نوين و مباحث جديد در مديريت. ص. 264 تـا 290.
19. کافمن. راجر و جری هرمن، (1374)، برنامه ریزی استراتژیک در نظام آموزشی، ترجمه فریده مشایخ و عباس بازرگان، انتشارات مدرسه.
20. مجموعه مقالات همایش چالشها و چشم اندازهای توسعه ایران، (1382)، دانشگاه شهید بهشتی.
21. محمدی فاطمه (1386) رساله دکترا با عنوان طراحی و الگوسازی سیستم اطلاعاتی هوشمند ارزیابی عملکرد اعضای هیات علمی دانشگاهها، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.
22. محمدی فاطمه و همکاران(1389) مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک در آموزش عالی، چاپ اول، شیراز، انتشارات فرامتن.
23. مضطرزاده، فتح اله و دیگران، (1381)، تطبیق برنامه های چهار ساله دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با طرح میثاق وزارت علوم، تحقیات و فناوری، ستاد پیشبرد علوم - ایران 1400.
24. هیرش، ورنر و لوک وبر، (1381)، چالش های فراروی آموزش عالی در هزار سوم، گروه مترجمین، دانشگاه امام حسین.
25. یمنی، محمد و محمد قهرمانی (همکار)، (1382)، بررسی فرایند برنامه ریزی توسعه دانشگاه های کشور از دیدگاه رؤسا و مدیران گروه های علمی دانشگاه های تحت پوشش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی.
26. یمنی، محمد، (1382)، برنامه ریزی توسعه دانشگاهی (نظریه ها و تجربه ها)، دانشگاه شهید بهشتی.
27. Bargh. Catherine and Others, (2000), University Leadership, Open University Press, Buckingham
28. Calvomora,Arturo(2007)."Using enablers of the EFQM model to manage institutions of higher education". Quality Assurance in education,volume 14,Number 2,pp.99-122
29. Cuenin.s.(1994)."The use of performance indicators in universities:An international survey,jess icaking sley.
30. Jose tari, Juan(2007)."EFQM model self-assessment using a questionnaire approach in university administrative services".TQM magazine,vol.19, No.6,pp.604-616
31. Longbottom,David(2008)."The need for education and training in the use of the organizational excellence models for quality management in UK higher education institutions".Quality Assurance in education,volume 10,Number 1,pp.26-36
32. Trevorhides,Michael,(2006)."Implementation organizational excellence models self-assessment in the UK higher educationsector-lessons learned from other sectors ".TQM magazine, vol.16, No.3, pp.194-201
33. Keller, G, (1983), Academic strategy, The Management Revolution in American Higher Education, Baltimore, MD:johns Hopkins University Press.
34. OECD Documents (2002),.Evaluation and the Decision Making Process in Higher Education,
35. Josses Bass (2005) Strategic planning in Higher Education: (2004) , A Guide for Leaders, Rutgers University, center for organizational Development and Leadership.
36. Rowley, Daniel, (1998), Strategic choices for the Academy,
[1] - Richard and Nessil
[2] - Fred. R. David
[3] - strategy
[4] - Keller
[5] - Academic Strategy: The Management Revolution in American Higher Education
[6] - Organizational Excellence Models
[7]- Quality Assurance Agency For Higher Education(QAA)
[8] - Longbottom
[9] - Josetari
[10] - Hides
[11] - Excellence
[12] - Cavomora
[13] - Enablers
[14] - Cuenin
[15] - Tailor&Harris
[16] - ؟
[17] - Anderson & Peterson Method
عباس نورآبادی دکتری تخصصی برنامه ریزی درسی، دبیر زبان انگلیسی و مدیر دبیرستان در تهران